Perspektywa psychologii i praktyki uwalniania emocji

W psychologii poznawczej pojęcie metakognicji odnosi się do zdolności monitorowania i regulowania własnych procesów poznawczych. Termin ten został spopularyzowany w latach 70. XX wieku przez Johna Flavella, jednak sama zdolność, którą opisuje, jest znacznie bardziej fundamentalna dla ludzkiej świadomości.

Metakognicja oznacza dosłownie: „poznanie poznania” — czyli świadomość tego, jak myślimy.

Coraz więcej badań wskazuje, że poziom rozwoju metapoznania silnie koreluje z:

• regulacją emocjonalną
• odpornością psychiczną
• zdolnością adaptacji
• dojrzałością decyzyjną
• elastycznością poznawczą

Z tego powodu bywa określana jako jedna z najwyższych form funkcjonowania poznawczego.

Czym metakognicja różni się od „zwykłego myślenia”?

Myślenie (kognicja) obejmuje:

• analizowanie informacji
• ocenianie sytuacji
• planowanie
• interpretowanie zdarzeń

Metakognicja natomiast obejmuje:

• obserwowanie własnych interpretacji
• rozpoznawanie uprzedzeń poznawczych
• zauważanie aktywujących się schematów
• ocenę trafności własnych wniosków

Przykład

Myśl:
„On mnie ignoruje.”

Poziom poznawczy:
Interpretacja sytuacji.

Poziom metapoznawczy:
„To jest moja interpretacja. Nie wiem, czy jest obiektywnie prawdziwa.”

To przesunięcie — z identyfikacji z myślą do jej obserwacji — stanowi jakościową zmianę w funkcjonowaniu umysłu.

Metakognicja jako regulator emocji

Badania nad regulacją emocjonalną pokazują, że zdolność dystansowania się od treści poznawczych:

• zmniejsza reaktywność układu limbicznego,
• wspiera aktywność struktur przedczołowych odpowiedzialnych za kontrolę poznawczą,
• obniża impulsywność,
• zwiększa elastyczność reakcji.

Problem polega na tym, że silne pobudzenie emocjonalne zawęża pole świadomości.

W stanie lęku, złości czy poczucia zagrożenia poznanie staje się automatyczne i schematyczne. Metakognicja ulega wtedy ograniczeniu.

Perspektywa Lestera Levensona

Lester Levenson już w latach 50. XX wieku opisywał zjawisko, które współcześnie można interpretować jako rozwój funkcji metapoznawczych.

Nie używał języka psychologii poznawczej. Mówił o:

• „byciu świadkiem umysłu”,
• rozpuszczaniu reaktywności emocjonalnej,
• wychodzeniu poza identyfikację z myślami,
• powrocie do naturalnego stanu spokoju.

W czasie, gdy dominowały podejścia skoncentrowane na analizie treści problemu, Levenson skupiał się na redukcji emocjonalnego ładunku, który napędzał schematy poznawcze.

Z dzisiejszej perspektywy można powiedzieć, że proponował drogę do zwiększania zdolności metakognitywnych poprzez obniżanie reaktywności emocjonalnej — intuicyjnie wyprzedzając wiele późniejszych koncepcji psychologii poznawczej i praktyk uważności.

Uwalnianie emocji a dostęp do metakognicji

Silne emocje zawężają świadomość. Natomiast uwalnianie napięcia emocjonalnego:

• zmniejsza identyfikację z myślą,
• obniża pobudzenie,
• zwiększa przestrzeń poznawczą,
• umożliwia obserwację procesów mentalnych.

W stanie mniejszego napięcia naturalnie wzrasta zdolność do:

• autorefleksji,
• rozpoznawania schematów,
• świadomego wyboru reakcji.

Można więc powiedzieć, że praktyki redukujące reaktywność emocjonalną sprzyjają rozwojowi metakognicji, ponieważ przywracają naturalną przestrzeń świadomości.

Czy metakognicja jest najwyższą formą inteligencji?

Jeśli inteligencję rozumiemy jako:

• zdolność adaptacji,
• elastyczność poznawczą,
• umiejętność uczenia się na błędach,
• zdolność do regulacji reakcji,

— to metakognicja stanowi jej centralny mechanizm.

To ona pozwala:

• zauważyć własny błąd poznawczy,
• skorygować interpretację,
• wyjść poza automatyzm,
• dokonać świadomego wyboru.

W tym sensie można ją traktować jako wyższy poziom organizacji funkcji poznawczych — poziom, który otwiera przestrzeń wewnętrznej wolności.

Zaproszenie

Jeśli chcesz pogłębić pracę z emocjami, które zawężają świadomość i blokują dostęp do metakognicji, zapraszam Cię na warsztaty:

👉 Uwalnianie Fundamentalnych Potrzeb

Szczegóły i zapisy:
https://moc-kreacji.pl/uwalnianie-fundamentalnych-potrzeb/

🦋

Marzena Groń
Instruktorka Jogi i Technik Uwalniania Emocji
Gravity of Love – Techniki Uwalniania Emocji
https://moc-kreacji.pl/sesje-uwalniania-emocji-metoda-sedony/